Aksamitki (Tagetes) to jedne z najbardziej niezawodnych roślin jednorocznych w naszych ogrodach, choć przez lata niesłusznie przypięto im łatkę „cmentarnych kwiatów” lub pospolitych „śmieriuszków”. To błąd! Współczesna hodowla przyniosła nam odmiany, które zachwycają formą i kolorem, a zamiast specyficznego piżmowego zapachu, oferują nuty cytrusowe lub są całkowicie bezwonne.
Aksamitka wzniesiona (Tagetes erecta)
Ten gatunek to prawdziwa waga ciężka wśród aksamitek. Rośliny te potrafią osiągać od 45 do nawet 90 cm wysokości, tworząc sztywne, wyprostowane łodygi, które rzadko się pokładają. Ich znakiem rozpoznawczym są ogromne, pełne kwiatostany przypominające pompony, które mogą mieć średnicę nawet 10–12 cm.
Ze względu na swoje rozmiary, aksamitka wzniesiona najlepiej sprawdza się jako tło dla niższych roślin lub solidny, kolorystyczny akcent w centrum rabaty. Co ciekawe, jest to jeden z niewielu gatunków aksamitek, który doskonale nadaje się na kwiat cięty – w wazonie potrafi przetrwać nawet dwa tygodnie, zachowując świeżość.
Najciekawsze odmiany aksamitki wzniesionej
- ’Alaska’ – wyjątkowa odmiana o kwiatach w kolorze jasnokremowym, wpadającym w delikatną cytrynę. Jest to zupełne przeciwieństwo typowych, jaskrawych barw.
- ’Hawaii’ – klasyka gatunku w najlepszym wydaniu. Tworzy ogromne, intensywnie pomarańczowe kule, które są widoczne z daleka.
- ’Fantastic’ – seria odmian o charakterystycznych, „chryzantemowych” płatkach. Są one lekko skręcone i postrzępione, co nadaje kwiatom lżejszy, bardziej finezyjny wygląd (dostępna w wersji złotej i pomarańczowej).
- ’Cupido’ – ciekawa propozycja dla posiadaczy mniejszych ogrodów. Jest to odmiana karłowa aksamitki wzniesionej – zachowuje wielkie kwiaty, ale sama roślina jest znacznie niższa i bardziej krępa (ok. 30 cm).
Aksamitka rozpierzchła (Tagetes patula)
To ten gatunek najczęściej widujesz w miejskich nasadzeniach i skrzynkach balkonowych. Aksamitka rozpierzchła jest znacznie niższa (zazwyczaj 20–40 cm), ale nadrabia to niesamowitą siłą krzewienia. Jedna sadzonka potrafi w krótkim czasie zmienić się w szeroką, kwitnącą poduchę.
Jej największą zaletą jest nieskończona obfitość kwitnienia. Kwiaty są mniejsze niż u kuzynki wzniesionej, ale jest ich znacznie więcej. To właśnie w tej grupie najczęściej spotkasz odmiany dwubarwne, z fantazyjnymi obwódkami, plamkami czy paskami na płatkach.
Jeśli szukasz odmian o nietypowych wzorach, koniecznie zwróć uwagę na te pozycje:
- ’Mr. Majestic’ – absolutny hit ostatnich lat. Jej płatki są ułożone w regularne pasy: mahoniowe i żółte, co sprawia, że kwiat wygląda jak spódnica pajacyka. Bardzo efektowna w donicach.
- ’Carmen’ – elegancka odmiana o płatkach w kolorze głębokiej czerwieni i mahoniu, z cieniutką, złotą obwódką. Tworzy bardzo wyrównane, zwarte kępy.
- ’Bolero’ – odmiana dla niezdecydowanych. Kwiaty są nieregularnie cieniowane, łącząc w sobie złoto, pomarańcz i czerwień w artystycznym nieładzie.
- ’Bonanza’ – seria odmian ceniona przez producentów za bardzo wczesne kwitnienie i wyrównany wzrost. Dostępna w wielu czystych kolorach (np. 'Bonanza Yellow’ czy 'Bonanza Flame’).
Aksamitka wąskolistna (Tagetes tenuifolia)
Dla wielu ogrodników odkrycie aksamitki wąskolistnej jest sporym zaskoczeniem. Roślina ta zupełnie nie przypomina swoich masywnych kuzynek. Ma drobne, pierzaste listki i tworzy kuliste kępy obsypane setkami malutkich, pojedynczych kwiatków (o średnicy ok. 1-2 cm). Z daleka wygląda jak kolorowa chmurka.
Co niezwykle istotne, aksamitka wąskolistna nie posiada nieprzyjemnego zapachu. Jej liście po potarciu pachną cytrusowo! Dodatkowo jest to roślina jadalna – jej płatki świetnie sprawdzają się jako dekoracja letnich sałatek, deserów czy drinków, dodając im pikantno-cytrusowego posmaku.
Odmiany aksamitki wąskolistnej:
W przypadku tego gatunku kluczowy jest dobór koloru, ponieważ forma kwiatu zazwyczaj pozostaje taka sama (pojedynczy koszyczek):
- ’Lulu’ – najpopularniejsza odmiana o kwiatach w kolorze jasnej, cytrynowej żółci. Rozświetla rabaty i świetnie komponuje się z niebieskimi kwiatami (np. lobelią).
- ’Red Gem’ – odmiana o kwiatach w kolorze ceglasto-czerwonym, z żółtym środkiem. Z daleka daje efekt miedzianej poświaty.
- ’Ursula’ (lub 'Golden Gem’) – kwiaty złocisto-pomarańczowe, bardzo intensywne. Najbardziej klasyczna barwa w tej grupie.
Nie tylko pomarańczowe! Poznaj nietypowe kolory aksamitki
Wybierając aksamitki, nie musisz ograniczać się do „strażackiego” pomarańczu. Współczesna paleta barw pozwala dopasować te kwiaty nawet do stonowanych, eleganckich ogrodów. Poniżej krótka ściąga kolorystyczna:
- Żółte i cytrynowe: 'Alaska’, 'Lulu’, 'Bonanza Yellow’. Idealne do rozjaśniania cienistych zakątków.
- Czerwone i mahoniowe: 'Carmen’, 'Red Gem’, 'Pascal’. Dodają głębi i ciepła, świetnie wyglądają w rustykalnych kompozycjach.
- Dwubarwne (Paski/Obwódki): 'Mr. Majestic’, 'Bolero’, 'Jolly Jester’. Są tak dekoracyjne, że najlepiej sadzić je w jednolitych pojemnikach, by nie wprowadzać chaosu.
Prawdziwym „świętym graalem” dla wielu ogrodników stała się aksamitka biała (często określana jako kremowa lub waniliowa). Odmiany takie jak ’Kilimanjaro’ czy ’Albatros’ (należące do grupy wzniesionej) oferują kwiaty w kolorze kości słoniowej.
Są one niezwykle poszukiwane, ponieważ łamią stereotyp pstrokatej aksamitki. Pasują do nowoczesnych, minimalistycznych ogrodów oraz do modnych „białych rabat” (moon gardens). Warto jednak pamiętać, że białe odmiany bywają nieco bardziej kapryśne w uprawie z nasion i mogą zakwitać odrobinę później niż odmiany żółte.
Jak dobrać odmianę do miejsca?
Aby aksamitki wyglądały w ogrodzie naturalnie i spełniały swoją rolę, warto sadzić je zgodnie z ich naturalnym pokrojem. Błąd w doborze (np. posadzenie wysokiej odmiany na brzegu ścieżki) może zepsuć kompozycję.
Sprawdzone schematy sadzenia:
- Tył rabaty i kwiat cięty: Tutaj królują aksamitki wzniesione (T. erecta). Ich wysokość sprawia, że nie zginą w tłumie innych bylin.
- Obwódki, ścieżki i dywany kwiatowe: Wybierz aksamitki rozpierzchłe (T. patula). Są niskie, zwarte i nie będą pokładać się na chodnik.
- Ogródek ziołowy i skalniak: Idealne miejsce dla aksamitki wąskolistnej (T. tenuifolia). Jej delikatny pokrój nie zagłuszy ziół, a jadalne kwiaty będziesz mieć pod ręką do kuchennych eksperymentów.
- Warzywnik: Każda odmiana będzie dobra! Pamiętaj, że aksamitki to naturalna broń na nicienie glebowe. Sadź je gęsto między pomidorami i korzeniowymi – tutaj wygląd ma drugorzędne znaczenie, liczy się ochrona biologiczna gleby.