Czas na malowanie? Zanim wrzucisz do koszyka pierwszą z brzegu puszkę, sprawdź, czym naprawdę różni się farba lateksowa od akrylowej. Obie są wodorozcieńczalne, ale lateksowa zniesie intensywne szorowanie i wilgoć, a akrylowa lepiej oddycha i pasuje do pokoi suchych. Poznaj ich odporność, wydajność, ceny i dowiedz się, gdzie która sprawdzi się lepiej.
Różnice w składzie farby lateksowej i akrylowej
Obie należą do farb wodorozcieńczalnych (dyspersyjnych) z pigmentem i spoiwem polimerowym, które po odparowaniu wody tworzą powłokę na podłożu. W farbach akrylowych spoiwo stanowi dyspersja żywic akrylowych; po wyschnięciu daje powłokę zbliżoną do tworzywa sztucznego.
Farby nazywane „lateksowymi” to w praktyce odmiana farb akrylowych o wyższej zawartości żywic, co zwykle przekłada się na większą elastyczność i odporność filmu. Nazwy „dyspersyjna”, „emulsyjna”, „akrylowa” bywają stosowane wymiennie, ale w segmencie wnętrz termin „lateksowa” bywa używany, gdy produkt ma podniesione parametry użytkowe (np. zmywalność, szorowanie).
Jakie są różnice użytkowe?
W zastosowaniach mieszkaniowych praktyczna różnica ujawnia się przede wszystkim w odporności na czyszczenie i wilgoć: farby lateksowe częściej mają deklarowaną wyższą odporność na zmywanie i szorowanie na mokro oraz lepiej sprawdzają się w strefach narażonych na zabrudzenia. Akrylowe, choć zmywalne, zwykle przeznacza się do pomieszczeń suchych i mniej intensywnie użytkowanych.
W codziennej eksploatacji liczą się też wydajność i krycie oraz komfort pielęgnacji powierzchni. Przykładowo, typowa farba lateksowa do wnętrz deklaruje wydajność do ok. 14 m²/l na warstwę, dobrą rozlewność i ograniczone chlapanie podczas malowania, a po wyschnięciu ułatwia usuwanie świeżych plam. Przy farbach akrylowych akcent jest częściej na uniwersalność i dobrą przyczepność, lecz z reguły z niższą tolerancją na wilgoć. Faktura powłoki bywa równiejsza w farbach o większym udziale spoiwa, co pomaga w zachowaniu estetyki w miejscach narażonych na dotyk.
Jak czytać normę PN-EN 13300? klasy odporności na szorowanie
Norma PN-EN 13300 klasyfikuje farby wewnętrzne według odporności na szorowanie na mokro w pięciu klasach (1–5), gdzie klasa 1 oznacza najwyższą trwałość filmu podczas testu. Różnice są mierzone ubytem warstwy po określonej liczbie cykli: klasa 1 to < 5 µm po 200 cyklach; klasa 2: ≥ 5 µm i < 20 µm po 200 cyklach; klasa 3: ≥ 20 µm i < 70 µm po 200 cyklach; klasa 4: < 70 µm po 40 cyklach; klasa 5: ≥ 70 µm po 40 cyklach.
W praktyce wybór klasy przekłada się na zastosowanie: klasa 1–2 jest właściwa do korytarzy, przedpokojów, pokojów dziecięcych oraz kuchni i łazienek (przy jednoczesnym doborze farb przeznaczonych do wilgoci), natomiast klasa 3 wystarcza do salonów i sypialni. Informacja o klasie jest podawana w kartach technicznych produktu; przykładowe farby do wnętrz deklarują klasę 1 wg PN-EN 13300 na dokumentach technicznych.
Dobór farby do pomieszczeń – gdzie lateksowa, a gdzie akrylowa?
Wybór warto powiązać z intensywnością użytkowania i narażeniem na zabrudzenia oraz wilgoć. W pomieszczeniach suchych i mniej eksploatowanych wystarczy farba akrylowa o dobrej zmywalności; w strefach „pracujących” lepiej sprawdzą się powłoki lateksowe o klasie 1–2.
- Salon i sypialnia: farba akrylowa o dobrej zmywalności lub lateksowa kl. 2–3, gdy ściany są narażone na częsty dotyk.
- Przedpokój i korytarz: farba lateksowa kl. 1–2 ze zwiększoną odpornością na szorowanie.
- Pokój dziecka: lateksowa kl. 1–2 z deklarowaną zmywalnością i odpornością na plamy.
- Kuchnia (strefy poza bezpośrednim zasięgiem pary i tłuszczu): lateksowa kl. 1–2, ewentualnie systemy specjalistyczne o podwyższonej odporności.
- Łazienka i pralnia: lateksowa przeznaczona do pomieszczeń wilgotnych, stosowana zgodnie z zaleceniami producenta co do wentylacji i czasu schnięcia.
W efekcie, przy podobnym kolorze i wykończeniu, różnicę widać głównie w utrzymaniu ścian w czystości i częstotliwości odświeżania — dlatego do ciągów komunikacyjnych i stref narażonych na brudzenie zaleca się produkty lateksowe, a do pomieszczeń wypoczynkowych można dobrać akrylowe o adekwatnych parametrach.
Paroprzepuszczalność (oddychanie ścian) i mikroklimat
Farby do wnętrz mogą różnić się zdolnością przenikania pary wodnej przez powłokę, co określa się według PN-EN ISO 7783 m.in. parametrami V (przenikanie pary) i Sd (równoważna grubość warstwy powietrza). Produkty o klasie I paroprzepuszczalności mają V powyżej 150 g/(m²·24 h) i Sd poniżej 0,14 m, co sprzyja utrzymaniu równowagi wilgotnościowej przegród wewnętrznych. W praktyce przekłada się to na mniejsze ryzyko zawilgocenia i stabilniejszy mikroklimat pomieszczeń.
Warto podkreślić, że farby lateksowe również mogą być paroprzepuszczalne, a poziom „oddychania” zależy od konkretnej receptury – stąd konieczność sprawdzania kart technicznych. W opisach produktów często pojawiają się bezpośrednie deklaracje „paroprzepuszczalna powłoka” albo podane wartości Sd/V, dzięki którym można porównać linie w obrębie jednej marki i świadomie dobrać farbę do pomieszczeń o różnej wilgotności.
Efekt dekoracyjny
Stopień połysku wprost wpływa na to, jak ściana „pracuje” ze światłem i jak widać na niej nierówności. Mat rozprasza odbicia i optycznie maskuje drobne wady podłoża, natomiast wyższy połysk akcentuje refleksy i uwidacznia niedoskonałości przygotowania podłoża, przez co wymaga bardziej starannego szpachlowania i szlifowania. W doświetlonych wnętrzach różnica jest szczególnie wyraźna na długich płaszczyznach i sufitach.
Z kolei gładsza, bardziej „zamknięta” powierzchnia powłok o większym połysku zwykle łatwiej poddaje się czyszczeniu i mniej chłonie zabrudzenia, podczas gdy głęboki mat, choć przyjazny dla estetyki i ukrywania wad, bywa mniej sprzyjający intensywnemu szorowaniu. Przy doborze wykończenia warto więc zestawić walory wizualne z planowanym sposobem użytkowania pomieszczenia.
Która farba jest tańsza – akryl czy lateks?
Na budżet wpływają cena farby za litr oraz realna wydajność i liczba warstw, ale też koszty robocizny. W sprzedaży detalicznej można spotkać farby lateksowe w przedziale ok. 9–42 zł/l, przy deklarowanej wydajności rzędu 10–14 m²/l na warstwę; przy zleceniu prac ekipie malarskiej stawki za malowanie ścian i sufitów wynoszą orientacyjnie ok. 15–25 zł/m² (bez materiału). Takie dane pozwalają szybko policzyć różnicę w wariantach materiałowych przy stałej robociźnie.
Przykład: dla 40 m² powierzchni i 2 warstw (efektywnie ~6 m²/l) potrzeba ok. 6,7 l farby. Wybór materiału za 16 zł/l oznacza koszt farby ok. 107 zł, podczas gdy produkt za 42 zł/l to ok. 281 zł – różnica ~174 zł przy tym samym froncie robót. Jeśli droższa farba zapewnia wyższą odporność powłoki i rzadsze odświeżanie, niższe zużycie wody i środków czyszczących oraz mniej poprawek, całkowity koszt użytkowania w kilkuletniej perspektywie bywa korzystniejszy mimo wyższej ceny zakupu.
Alternatywy i hybrydy
W segmencie wnętrz dostępne są farby akrylowo-lateksowe, które łączą dyspersję akrylową z podniesioną zawartością żywic, oferując matowe wykończenie, dobre krycie i zachowanie dyfuzyjności. To practicalny kompromis dla pomieszczeń mieszkalnych, w których liczy się łatwość aplikacji, przyczepność i codzienna pielęgnacja bez rezygnacji z „oddychania” ścian.
Drugą grupą są farby ceramiczne – w dyspersji dodaje się wypełniacze ceramiczne, co poprawia odporność na ścieranie i ogranicza wnikanie plam. Liczne produkty z tej kategorii deklarują klasę 1 odporności na szorowanie wg PN-EN 13300 oraz plamoodporność względem typowych zabrudzeń kuchennych (np. kawa, wino, musztarda), co bywa szczególnie przydatne w ciągach komunikacyjnych i aneksach kuchennych. Wybór tej technologii warto rozważyć, gdy priorytetem jest łatwe usuwanie trudnych zabrudzeń i stabilny wygląd powłoki po czyszczeniu.